Sieniawska z Lubomirskich Elżbieta

Portret Elżbiety Sieniawskiej, pocz. XVIII w., z kolekcji Muzeum Pałacu w Wilanowie. Fot. W. Holnicki.

Sieniawska z Lubomirskich Elżbieta (1669-1729) hetmanowa wielka koronna. Jedyna córka Stanisława Herakliusza Lubomirskiego, pobierała nauki na Pensji Panien Wizytek w Warszawie, od r. 1680 przebywała przy królowej Marii Kazimierze na dworze królewskim. Po ślubie w r. 1687 z Adamem Mikołajem Sieniawskim wolała nadal mieszkać w Warszawie, w gronie zaufanych osób królowej bywała często na dworze. Głośny romans Sieniawskiej z Janem Stanisławem Jabłonowskim, synem hetmana wielkiego koronnego wywołał kryzys jej małżeństwa i choć pogodziła się z mężem, wkrótce uwikłała się w związek z królewiczem Aleksandrem Sobieskim.

 Po śmierci Jana III działała na rzecz kandydatury ks. Franciszka Contiego, gdy jednak zdała sobie sprawę ze słabości kontystów, szybko nawiązała kontakt z Augustem II.  Po wyjeździe do Rzymu królowej Marii Kazimiery administrowała dobrami jej oprawy wdowiej. W l. 1701-1703 za namową dyplomacji francuskiej zaangażowała się w popieranie antyhabsburskiego powstania na Węgrzech, z przywódcą powstańców, ks. Franciszkiem Rakoczym połączyło ją gorące uczucie.

Po zrzeczeniu się tronu przez Augusta II w r. 1706 energicznie włączyła się do rokowań dla doprowadzenia przy udziale dyplomacji francuskiej do porozumienia między carem Piotrem I i królem Szwecji Karolem XII. Spotykała się na rozmowach z Piotrem I i wysłannikiem Stanisława Leszczyńskiego, swoim dawnym kochankiem Jabłonowskim. Gdy Szwedzi uprowadzili ją w listopadzie 1707 r. z Warszawy, widziała się nawet z samym Leszczyńskim. Uwolniono ją po miesiącu za wstawiennictwem francuskim. Wiosną 1709 r. poważnie myślała o osadzeniu na tronie królewicza Konstantego, który odwiedził ją we Lwowie. Choć była przeciwna powrotowi na tron Augusta II, dostosowała się do nowej sytuacji. W r. 1711 na uroczystości chrzcin Zofii, dwunastoletniej już córki Sieniawskich, rodzicami chrzestnymi byli m.in. Piotr I, August II i Rakoczy. W latach następnych była raczej uważną  obserwatorką sceny politycznej niż aktywną uczestniczką wydarzeń.  W swoich ogromnych dobrach prowadziła ożywioną działalność gospodarczą i handlowała wytwarzanymi w nich produktami. Wiele uwagi poświęcała licznym rezydencjom (m.in. Puławy, Łubnice). Od królewicza Konstantego kupiła Olesko i Tarnopol, a w r. 1720 Wilanów, gdzie rozpoczęła budowę bocznych skrzydeł pałacu i pomarańczarni. Zatrudniała wybitnych artystów i sprawiła, że zaniedbana rezydencja królewska odzyskała świetność i stała się miejscem pamięci o Janie III, zwycięzcy spod Wiednia.