nieslyszacy WCAG 2.0WCAG 2.0

Tematy

44_silva rerum logo_m.jpg

Wilanowska Silva Rerum to seria, która w popularnej formie udostępnia wyniki badań naukowych i przybliża bogactwo kultury staropolskiej. Z tych opowieści wyłania się fascynujący obraz Rzeczypospolitej Obojga Narodów na tle nowożytnej Europy.


To pierwsze tego typu rozwiązanie, które całkowicie zrewolucjonizuje identyfikację dzieł sztuki pochodzących z grabieży wojennych. Dzięki aplikacji możliwa będzie automatyczna identyfikacja obiektu jedynie na podstawie fotografii wykonanej za pomocą telefonu komórkowego.


Relacja z pierwszego seminarium „Aula litterata”

Aula Litterata

31 stycznia 2017 roku w Salonie w Villi Intracie zebrali się miłośnicy kultury staropolskiej, którzy przyjęli zaproszenie dyrektora Pawła Jaskanisa do udziału w seminarium otwierającym nowy cykl Muzeum Pałacu Króla Jana III pod tytułem „Aula litterata – architektura w dialogu z literaturą”. W ramach tej inicjatywy będą spotykali się specjaliści z różnych, czasem odległych dziedzin naukowych, by dyskutować o szeroko rozumianym oddziaływaniu literatury na architekturę, wystrój oraz otoczenie rezydencji królewskich i magnackich, ze szczególnym uwzględnieniem pałacu wilanowskiego.

Pierwsze seminarium zostało poświęcone „Krótkiej nauce budowniczej” z 1659 roku, rozprawie anonimowego autora, o której rozmawiali: dr hab. Roman Krzywy, prof. UW, historyk literatury i opiekun naukowy projektu, oraz jego goście – dr Karol Guttmejer, konserwator i historyk sztuki, specjalizujący się w architekturze barokowej, i dr Aleksandra Jakóbczyk-Gola, absolwentka filologii polskiej i historii sztuki, badawczo związana Instytutem Kultury Polskiej UW.

Takie interdyscyplinarne grono okazało się dobrane wyjątkowo dobrze, ponieważ „Krótka nauka budownicza” obfituje w treści wymagające objaśnień z różnych punktów widzenia. Jak wskazał Roman Krzywy, otwierając spotkanie, od ostatnich badań Adama Miłobędzkiego z końca lat 50. niewiele zrobiono wokół tego pierwszego polskiego drukowanego tekstu architektonicznego, tym bardziej przyszedł czas na próbę nowego odczytania.

seminarium_uczestnicy.jpg

Kwestią podstawową, od której wyszli nasi rozmówcy, stała się próba ustalenia, jaka orientacja ideowa leży u podstaw tej rozprawy. Prowadzący rozmowę zakwestionował tradycyjne łączenie jej z sarmatyzmem, co chętnie podchwycili zaproszeni eksperci. Aleksandra Jakóbczyk-Gola argumentowała, że w traktacie można dostrzec residua renesansowego myślenia, które widać zarówno w odwołaniach do ówczesnej sfery obyczajowej, jak i samej strukturze utworu. Roman Krzywy z kolei wolał rozpatrywać „Krótką naukę budowniczą” nie tyle w perspektywie jakiejś wyraźnej opcji ideologicznej, ile raczej horyzoncie wartości jego odbiorców, czyli – jego zdaniem – bogatszej szlachty. Karol Guttmejer potwierdził, że trudno przyjąć tezę o sarmackości „Krótkiej nauki budowniczej”, która została jej przypisana w wyniku XX-wiecznej mody intelektualnej.

Żywo dyskutowana była też idea polskości tak silnie zaznaczona w podtytule rozprawy („podług nieba i zwyczaju polskiego”). Rozmówcy zwracali uwagę, że pod tym słowem w tekście kryją się przede wszystkim: dostosowanie budowli do naszego klimatu oraz szacunek do polskiej tradycji (np. podziału sfery prywatnej i publicznej, roli kobiety i mężczyzny, zalet i wad drewna jako materiału budowniczego).

Niezgodę panelistów wzbudził panujący w stanie badań pogląd, że oddziaływanie „Krótkiej nauki budowlanej” na XVII-wieczną architekturę nie było zbyt duże. Zgodnie stwierdzili, że wciąż brakuje danych na temat rzeczywistego wyglądu budownictwa w tym okresie, co szczególnie mocno zaakcentował Karol Guttmejer, przypominając, jak wielkie zniszczenia zostały w kraju po potopie szwedzkim.

Na inną lukę badawcza zwrócił uwagę dr Michał Bajer z Katedry Filologii Romańskiej USz, który odniósł się do wyrafinowanego ukształtowania tekstu rozprawy pod względem retorycznym. Temat podjął Roman Krzywy, wskazując, jak ważną kategorią dla anonimowego autora jest, mająca swoje źródło w retoryce, kategoria stosowności, a nawet – co dodała Aleksandra Jakóbczyk-Gola – pojęcie „pompy”.

Krótka_nauka_budownicza.jpg

Przy tej okazji przypomniała, że w tekście można zauważyć bardzo wiele środków językowych charakterystycznych dla mowy żywej, retoryki oralnej. Może to świadczyć o prymarnej roli rycin, które miały ilustrować zawarte w rozprawie wskazówki. Według badaczki w podobnych traktach zapowiadane obrysy pełniły rolę nawet ważniejszą niż słowo, zgodnie z XVII-wieczną kulturą emblematów. Roman Krzywy uzupełnił tę wypowiedź stwierdzeniem, że niewielki ciężar deskrypcyjny „Krótkiej nauki budowniczej” wynika z typowej dla ówczesnej kultury strategii piśmienniczej, gdzie dominuje opis przykładów kosztem wskazówek ogólnych (w myśl zasady verba docent, exempla trahunt). Dr inż. Monika Neff, historyk sztuki i architekt z Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej, zauważyła, że obrysy nie musiały być wcale narysowane przez autora tekstu, a mogły zostać opłacone u innego architekta. 

Niezwykle owocne okazały się te części rozmowy, gdy eksperci objaśniali, jak stricte architektoniczne zalecenia były motywowane nie tylko powodami praktycznymi, lecz także wynikały z tradycji, obyczajów czy poczucia estetyki anonimowego autora i jego warstwy społecznej. Zgromadzeni goście dowiedzieli się na przykład: jakie zalety miała parterowość budynku, o czym świadczył rozkład pokojów czy umiejscowienie kominka.

Niektóre kwestie wzbudziły też sporo kontrowersji – jedną z nich było przywiązanie autora do wartości estetycznych budowli. Na ich niewielką rolę wskazywał Karol Guttmejer, który twierdził, że najważniejsze dla autora pracy są kryteria praktyczne (w tym także ekonomiczne), a mówienie o traktacie to (m.in. wobec jego niewielkiej objętości) to znaczące nadużycie. Prezentowany tekst wolałby on rozpatrywać jako prosty podręcznik budowlany. Większą wagę czynników estetycznych dostrzegł w rozprawie Roman Krzywy, przypominając, że w „Krótkiej nauce budowniczej” postrzega się zabudowę również przez pryzmat symetrii, dekoracji czy dumy narodowej wynikającej z wyprzedzania innych nacji pod względem pięknego budowania. Aleksandra Jakóbczyk-Gola zauważyła, że być może praktycyzm został tu przedłożony nad estetykę tylko deklaratywnie, ponieważ myślenie o pięknie powraca w traktacie w wielu miejscach: w odwołaniach do literatury pięknej, do proporcji ciała, a także do wyglądu krajobrazu. Sprawa ta wywołała poruszenie wśród zgromadzonych, m.in. Elżbiety Grygiel i Pawła Jaskanisa, którzy wskazywali na relatywność i niedoprecyzowanie kategorii piękna. Marta Wojas, doktorantka Instytutu Literatury Polskiej UW, dodała, że dobór słów i argumentacji zaprezentowane w tekście mogą świadczyć o dużej wrażliwości estetycznej anonimowego autora.

Wszyscy Paneliści jednomyślnie potwierdzili, że w architekturze pałacu wilanowskiego widać rozwiązania, o których mowa w „Krótkiej nauki budowniczej”, m.in. w pomieszczeniach dodatkowych na piętrze (muzea i gabinety) czy symetryczności pokojów króla i królowej. Nie oznacza to, że twórcy rezydencji korzystali z ustaleń rozprawy, ale że funkcjonowali w środowisku, gdzie wyznawano podobne wartości i idee, których źródła można znaleźć jeszcze w traktatach, m.in. Sebastiano Serlia czy Vincenza Scamozziego.

Pałac w Wilanowie, fot. W. Holnicki.jpg

Powrót do tego klasycznego, ale też niesłusznie zapomnianego tekstu pozwolił na zerwanie ze stereotypami dotyczącymi budownictwa w XVII wieku i odsłonił nowe perspektywy badawcze związane zarówno z tekstem „Krótkiej nauki budowniczej”, jak i całym zaplanowanym cyklem. Mnogość propozycji interpretacyjnych i duże zainteresowanie słuchaczy, którzy żywo włączali się do dyskusji, dobrze wróży kolejnym spotkaniom z cyklu Aula litterata, które wpisują się w tradycję uczonych rozmów toczonych w pałacu wilanowskim, sięgającą jeszcze czasów Jana Sobieskiego.

drukuj
Podziel się:
Wykop Facebook
57_michał anioł palloni, zaślubiny psyche, freski w galerii południowej pałacu wilanowskiego..jpg

Sztuka króla, król sztuki (film)

Wykształcony, obyty w świecie i władający obcymi językami król Jan III był znawcą wojennego rzemiosła, ale też sztuk pięknych i wszelkich nauk. Zasłynął jako mecenas wybitnych malarzy, należał do pierwszego towarzystwa geograficznego na świecie i pisał listy, w których opisywał świat i pięknie wyrażał miłość.

57_jan_kochanowski_gaj_akademosa.jpg

Staropolska literatura o rzemiośle i rzemieślnikach (artykuł, Silva Rerum)

Staropolscy literaci rzadko zajmowali się tematyką miejską, a zwłaszcza rzemieślniczą. Jest to poniekąd zrozumiałe, ponieważ literatura była tworzona na potrzeby …

57_stanisław kostka potocki.jpg

Literatura i salon, czyli spotkania u Stanisławostwa Potockich (artykuł, Silva Rerum)

Za początek spotkań o charakterze literackim w Warszawie wielu badaczy, m.in. Aleksander Kraushar i Władysław Łoziński, przyjmuje wydawane przez Stanisława …

Monumenta_przepisy_okladka_front_S.jpg

Nowe książki wilanowskie (artykuł)

Zachęcamy do lektury książek wydawanych przez Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie. Rzetelna widza spotyka się w nich z piękną oprawą graficzną - prawdziwa uczta dla umysłu i zmysłów.