Portret królowej Marii Kazimiery z dziećmi

Fot. W. Holnicki. Kliknij aby zobaczyć więcej zdjęć.

Jeden z piękniejszych, alegorycznych portretów barokowych, przedstawiający Marię Kazimierę (1641-1716, królowa od 1674) jako matkę bogów Geę – Reę, założycielkę królewskiej dynastii Sobieskich. Obok królowej matki występują jej dzieci: Jakub Ludwik (1667-1737), Aleksander Benedykt (1677 – 1714), Konstanty Władysław (1680 – 1726), Teresa Kunegunda (1676 – 1730) i Jan (1682 – 1685). Na związek królowej z boginią macierzyństwa, życia i płodności wskazuje ukazanie jej w stroju antycznym, z niemowlęciem przy piersi i w otoczeniu swoich dzieci. Orzeł towarzyszący zwykle bogini Rei znajduje się w centrum kompozycji i obejmuje swoimi skrzydłami pierworodnego syna Jakuba w purpurowej szacie, jako następcę tronu, oraz jego matkę, Marię Kazimierę. Jan III Sobieski uczestniczy w tej scenie w formie widocznego w głębi popiersia rzeźbiarskiego z głową w wieńcu laurowym, z atrybutami sławy i zwycięstwa.  Dwaj synowie Jana III, Aleksander Benedykt i Konstanty Władysław, w antykizujących szatach dosiadają lwa, który jest symbolem przynależności do rodu królewskiego i zapowiedzią ich mężnych czynów w przyszłości. Córka Teresa Kunegunda siedzi na delfinie, trzymając na kolanach muszlę z perłą, a jej włosy również są ozdobione perłami. Ma to oznaczać jej predestynację do tronu i łagodność usposobienia. Najmłodszy syn Jaś śpi na kolanach matki.

Fot. W. Holnicki. Kliknij aby zobaczyć więcej zdjęć.

J.- Błoz – Antoniewicz już 1971 r. jako pierwszy odczytał charakter mitologizujący tego portretu (Dziecko w sztuce, cz. III: „Czas” nr 352 z 2 maja 1917 r.). Interpretacją ikonologiczną i dokładniejszym opracowaniem zajął się i przedstawił w swych pracach M. Karpowicz. Atrybucja obrazu podlegała zmianom. Przypisywano go Marcinowi Altomonte, J. E. Siemiginowskiemu lub innemu artyście działającemu na dworze króla. Po szczegółowych badaniach M. Karpowicz przypisał portret J. E. Siemiginowskiemu. Wydaje się to słuszne, gdyz malarz był stypendystą króla w czasie studiów w Akademii św. Łukasza w Rzymie. W swej twórczości łączył zdobytą wiedzę akademicką klasycyzującego baroku z elementami rodzimymi.

W Bawarskich Państwowych Zbiorach Malarstwa w Monachium znajduje się zmniejszona wersja tego portretu (130 x 99 cm) przypisywana Claude’owi Callot (ok. 1620 – 1686), która powstała po 1685 r., a więc po śmierci małego Jasia, który przedstawiony został na obrazie ze skrzydełkami aniołka. Rysunek wykonany na podstawie tego portretu przez St. Wyspiańskiego w szkicowniku z lat 1883 – 1884 jest własnością Muzeum Narodowego w Krakowie.

Teresa Pocheć - Perkowska